Józef Okulewicz

O DEFINICJI LOGISTYKI

Jednym ze źródeł terminu logistyka jest greckie słowo logistikós (logistikos). Oznacza ono człowieka myślącego według reguł logicznych (matematycznych i filozoficznych). Bliski znaczeniowo temu greckiemu terminowi jest łaciński przymiotnik logisticus, oznaczający: zrozumiały, racjonalny, zdolny do logicznego myślenia.

W starożytności logistyka była traktowana jako trzecia sztuka wojenna obok strategii i taktyki. Takie znaczenie można odnaleźć w dziele cesarza bizantyjskiego z X w. Leontosa VI, pt. “Sumaryczne wyłożenie sztuki wojennej” 1).

Takie pochodzenie i rozumienie tego terminu sygnalizuje zarazem trudności jakie napotykano w przyszłości przy próbach jego zdefiniowania. Reguły logiczne są bowiem wypracowywane w ramach nauk, więc ich stosowanie wykracza poza ścisły przedmiot tych nauk. Zatem zdefiniowanie logistyki wymaga uwzględnienia nie tylko nauki, lecz musi obejmować także obszar jej stosowania oraz przede wszystkim tego, który ją stosuje.

Współczesne rozumienie logistyki nawiązuje do innego źródła, jakim jest francuskie słowo logistique, wywodzące się z terminologii wojskowej i oznaczające “praktyczną sztukę przemieszczania armii, obejmującą także ciągłe jej zaopatrywanie, prace inżynierskie i sztabowe2). Takie znaczenie można odnaleźć w wydanym w Paryżu w 1837 r. dziele A.H. de Jomini pt. “Zarys sztuki wojennej”, którego rozdział 6 nosi tytuł "O logistyce, czyli sztuce wprawiania oddziałów w ruch" 3).

W wyniku tego powstało pewne zamieszanie, gdyż tym samym słowem zostały określone dwa różne zjawiska. Czym innym jest bowiem “stosowanie logiki w praktyce” a czym innym “praktyczna sztuka przemieszczania”.

Skutki tego zamieszania można zaobserwować na przykładzie prób zdefiniowania logistyki podejmowanych przez CLM (The Council of Logistics Management, USA). Jak podał w 1999 r. w korespondencji z autorem George A. Gecowets - Executive Vice President CLM, “definicja logistyki CLM była najpierw utworzona na początku lat 60-tych przez komitet wykonawczy Narodowej Rady Zarządzania Fizyczną Dystrybucją (National Council of Physical Distribution Management – “stara” nazwa CLM). Poprzez następne lata rozmaite komitety wykonawcze modyfikowały ją i uaktualniały.

W pewnym okresie (rok 1985) dały one efekt uwidaczniający procesowe ujęcie logistyki, jako wyraz przejścia od koncentrowania się "na przepływach fizycznych" do zorientowania się "na procesy" jakie nastąpiło w ciągu minionych 20 lat 4). Definicja ta w dosłownym tłumaczeniu była następująca:

"Logistyka jest procesem
planowania, wdrażania i sterowania
skutecznym i efektywnym przepływem i przechowywaniem
towarów, usług i odpowiednich informacji
od miejsca wytworzenia do miejsca konsumpcji
w celu spełnienia wymagań klientów."

Choć ujęcie procesowe logistyki jest obecnie prawie powszechnie akceptowane, CLM opublikowało nową wersję definicji (w roku 1997), w której odchodzi się od takiego ujęcia logistyki na rzecz czegoś mniej określonego. W dosłownym tłumaczeniu jest ona następująca:

"Logistyka to ta część procesu
w łańcuchu dostawczym, która planuje, wdraża i steruje
skutecznym i efektywnym przepływem i przechowywaniem
towarów, usług i odpowiednich informacji
od miejsca wytworzenia do miejsca wykorzystania
w celu spełnienia wymagań klientów
".

W aktualnej wersji tej definicji (z roku 2001) nie uściślono tajemniczo brzmiącego początku, a jedynie podkreślono dwukierunkowość przepływów jakimi zarządza logistyka 5).

Przełomowe znaczenie tej nowej definicji polega nie tyle na tym, że wprowadzono nowe pojęcie “supply chain process” – które robi karierę w ostatnich latach – ale na tym, że wyprowadza się logistykę poza ścisły obszar nauki powracając tym samym do greckich źródeł tego terminu. Wyraźnie wskazują na to wyjaśnienia vice przewodniczącego CLM: “U podstaw naszej definicji leży założenie. Ci którzy zarządzają procesem logistycznym “planują, wdrażają i sterują”. Robią to wspólnie ponieważ to zespół zarządzający jest odpowiedzialny za działania związane z logistyką w dowolnym obiekcie (który w ogólności oznacza firmę)”.

Zupełnie odmienny sposób pogodzenia tych dwóch różnych ujęć logistyki polegał na przyjęciu odrębnego pojęcia dla “praktycznej sztuki przemieszczania”. Po latach doświadczeń doprowadziło do zdefiniowania i wprowadzenia nowego terminu:

"logistyka stosowana” - “dziedzina obejmująca wiedzę i umiejętności potrzebne do kształtowania racjonalnych strumieni materiałów i informacji oraz do projektowania techniczno-organizacyjnego i realizacji procesów przepływu materiałów i informacji w celu zaspokojenia potrzeb w ograniczonym obszarze6).

Sposób ten był o tyle lepszy od poprzedniego, że nie wymagał ewolucji jakim podlegała definicja logistyki i jakim nadal podlega.

Można więc zauważyć, że dynamiczny rozwój zastosowań logistyki zachodzący w ostatnich latach, doprowadził do wyodrębnienia dwóch fundamentów logistyki, wynikających z jej aspektu metanaukowego oraz praktycznego, tzn. jej teorii i techni. Teoria podaje warunki dla istnienia jakiegoś obiektu, technia zaś podaje środki niezbędne do wytworzenia tego obiektu. Oba te fundamenty, choć w pełni samodzielne, dopełniają się wzajemnie, a pozbawione jeden drugiego zawisają w próżni.

Biorąc to pod uwagę można zaproponować definicję wykorzystującą oba te fundamenty, tzn.: Logistyka to warunkowanie dostarczania dóbr. Warunkowanie to wykorzystuje cały dorobek nauki, zaś konieczność dostarczania wynika z ograniczeń czasowo przestrzennych świata. Celem podejmowanych działań jest dobro człowieka, jako odbiorcy najszerzej rozumianych dóbr służących do zaspokajania jego fizycznych, psychicznych i społecznych potrzeb. Wymagane są przy tym określone predyspozycje logistyków do troski o dobro, którego są również współodbiorcami.

Wspomniane wyżej definicje nie tracą przy tym swej wartości ani ważności gdyż można je traktować jako rozwinięcie terminów użytych w proponowanej - może zbyt zwięzłej - definicji.

Może też być to przedmiotem zadumy, że po tylu wiekach nadal jesteśmy blisko podwalin naszej cywilizacji jakie założono w starożytności.


1) Dobrzyński M.: Logistyka, Instytut Zarządzania i Marketingu, Białystok 1999
2) The New Encyclopedia Brytanica
3) Dobrzyński M.: op.cit.
4) Rzeczyński B.: Trendy i strategie w logistyce 2000+,Logistyka 6/2000.
5) CLM, 1997, www.clm1.org/about/purpose.asp#definitions
6) Fijałkowski J.: Technologia magazynowania. OW PW, Warszawa 1995

21.08.2001

P.S.1. To co wcześniej przez lata nazywano w CLM "logistics" teraz nazywa się "logistics management".
Oznacza to, że zaczęto od szukania określenia dla pojęcia, a skończono na szukaniu pojęcia dla znalezionego określenia. Innymi słowy "już wiemy - tylko nie wiemy co wiemy". (13.01.2004)

P.S.2. I oto po latach na 4-tym Forum Młodej Logistyki "Interesujące było również stwierdzenie, że logistyk nie jest osobą, która podejmuje decyzje, a jedynie je warunkuje." [Justyna Folwarska: IV Forum Młodej Logistyki - Być logistykiem]. Co do logistyki to "Według Jacka Machockiego logistyka jest filozofią, sposobem myślenia, który pozwala na tworzenie warunków do podejmowania decyzji w przyszłości, również dalekiej." [op.cit.], a "Zgodnie ze wspomnianym wcześniej poglądem Jarosława Szewczyka, logistyka nie opiera się na podejmowaniu decyzji, a jest stwarzaniem warunków do ich podejmowania." [op.cit.] (9.06.2005)
Jednak fragmenty dotyczące warunkowania nie ukazały się w relacji z FML zamieszczonej w Eurologistics, nr 3/2005, pt. "Pieniądze to nie wszystko - Młodych logistyków dojrzałe dyskusje", choć Autorka była ta sama. (28.06.2005)

P.S.3 Przedstawioną tu definicję zacytowano na portalu telematyka.pl. (20.07.2005), ale obecnie bez hasła nie można tam zajrzeć. (12.11.2005)

<<< powrót
<<< strona główna